Demir Eksikliği Nedir? Belirtileri Ve Etkileri Nelerdir?

05 Eylük 2021

Demik eksikliği dünyada en çok görülen anemi yani kansızlık türüdür. Özellikle az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde demir eksikliğine bağlı anemi oranı yüksektir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre; hemoglobin değerlerinin hamile olmayan kadınlarda 12 gr/dl, erkeklerde 14 gr/dl’nin altına düşmesi durumu “anemi” olarak adlandırılmaktadır. Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerine rengini veren oksijenin kanda taşınmasını sağlayan bir proteindir. Demir de hemoglobinin temel yapısına giren bir elementtir ve akciğerden alınan oksijenin hemoglabine bağlanarak dokulara aktarılmasında büyük önem taşır. Demirin eksik olduğu durumlarda anemi oluşur ve buna bağlı olarak da ‘’demir eksikliği anemisi’’ tanısı konur.

İstatistiklere göre dünyada kadınların % 35'inde, erkeklerin % 20'sinde ve hamilelerin %50’sinde demir eksikliği anemisi (kansızlık) görülür. Nitekim kadınların erkeklere göre demir ihtiyacı daha fazladır. 19-50 yaş arası erkeklerde günlük demir ihtiyacı ortalama 8 mg. iken kadınlarda 18 mg’dır. Bunun yanında kadınların gebelik ve emzirme döneminde bu oran 27 miligramdan 100 miligrama kadar çıkabilmektedir. Kırmızı et demir açısından zengin bir besindir ancak sanıldığının aksine kansızlığı gidermek için tek çare et tüketmek değildir. 75 gram kadar organik dana ciğeri günlük ihtiyacın yaklaşık %23’ünü karşılarken,1 bardak pişmiş ıspanak günlük demir ihtiyacının %35’ini karşılayabilmektedir. Sağlıklı atıştırmalıklar iyi birer demir kaynağı olabilir. Türkiye’de bol miktarda bulunan organik kuru üzüm ve Antep fıstığı günlük demir ihtiyacının büyük bir kısmını giderebilir. Yarım bardak kuru üzüm ve 50 gram Antep fıstığı ile günlük demir ihtiyacının %25’i alınabilmektedir. Daha tatlı bir seçenek tercih edenler için bitter çikolata iyi bir alternatif olabilir. 25 gram bitter çikolatanın içinde günlük ihtiyacın %20’sini karşılayan demir bulunmaktadır.

Demir eksikliği nedir?
Toplumda kansızlık olarak bilinen demir eksikliği anemisi, kandaki kırmızı kan hücrelerinin yapısında oksijenin taşınması ve bu hücrelerin kırmızı olmasını sağlayan hemoglobin miktarının azalmasıdır. Demir eksikliği, öncelikle mide kanseri ve bağırsak kanseri olmak üzere pek çok önemli hastalığın da belirtisi olabilir.

Demir eksikliği belirtileri nelerdir?
Demir eksikliğine bağlı kansızlık bazı durumlarda belirti göstermez. Demir eksikliği rutin sağlık kontrollerinde yapılan kan tahlillerinde teşhis edilebilir. Demir eksikliğinin belirtileri arasında;
• Cilt solgunluğu,
• Vücutta güçsüzlük, yorgunluk,
• Konsantrasyon bozukluğu,
• Baş ağrısı,
• Ellerde ve ayaklarda uyuşma,
• Sinirlilik hali,
• Kulakların uğuldaması,
• Dudaklarda çatlaklar ve ağız kenarında yaralar,
• Tırnakların çabuk kırılması,
• Saçlarda dökülme sayılabilir.
Demir eksikliğinin ileri derece belirtileri arasında; çarpıntı, toprak veya buz yeme, yavaşlayan tiroit fonksiyonları ve huzursuz bacak sendromu gibi durumlar da görülür. Çocuklarda demir eksikliği belirtilerinde ise karşımıza çocuklarda yürüme-oturma-konuşmasında gecikme, öğrenmede güçlük ortaya çıkabilir.

Demir eksikliği neden olur?
Demir eksikliğinin birçok nedeni vardır. Kansızlık, demir, folik asit ve B12 vitamıni eksikliğine bağlı olarak ortaya çıkar ve tedavi edilmediğinde büyük sorunlara neden olabilir. Demir eksikliğinin nedenlerinden biri olan demirin yetersiz alımı, yanlış diyet programları nedeniyle yetersiz kalabilir. Ayrıca gebelik, emzirme, büyüme çağındaki çocuklar, düşük doğum tartılı ve erken doğan bebeklerde de demire olan ihtiyaç fazladır. Çocukların anne sütü yerine demir desteği olmayan mamalarla beslenmesi, inek sütünde 1 yaşından önce geçilmesi, hazır gıdalarla beslenme ve hayvansal gıdaların yeterli alınmaması demir eksikliğine neden olabilir. Yetişkinlerde demir eksikliğinin en belirgin sebepleri ise; çay, kahve tüketiminin fazla olması, etin kavrularak ya da fırında fazla pişirilmesi ile sosis, salam gibi işlenmiş besinlerin sık tüketilmesidir. Bazı kişilerde demir bağırsak tarafından yeterince emilemez. Bu da demir eksikliğine neden olan bir başka etkendir. Kadınlardaki aşırı adet kanaması, sık ve fazla sayıda doğum, düşükler, kürtaj yaptırmış olmak, mide-bağırsak sistemindeki iyi ya da kötü huylu tümörler de demir eksikliğinin sebeplerindendir.

Demir eksikliğine ne iyi gelir? Demir eksikliği nasıl tedavi edilir?
Demir eksikliği tedavisinde doğru tanı çok önemlidir. Doğru tanı için hastanın şikayetleri ve demir eksikliği belirtilerinin nasıl ilerlediği konusu iyi bilinmelidir. Değerlendirme sırasında özellikle hastanın daha önce yaşadığı önemli sağlık sorunları, aile öyküsü, kullanmış olduğu ilaçlar ve mevcut hastalıkları da ele alınır. Gerekli tetkikler ile demir eksikliğine bağlı aneminin neden oluştuğu belirlenir. Demir eksikliği tedavisinde aneminin türüne göre kemik iliği naklinden, kan veremeye kadar pek çok yöntem bulunmaktadır. Tedavinin en etkili kısmında demir eksikliğine neden olan etkenin tedavi edilmesi yer alır. Eğer hastanın ülseri var ise, bunun tedavi edilmesi kanamayı durduracağı için aneminin tekrar etmesini engeller. Adet sürecinin kontrol altına alınması da demir eksikliği tedavisinde çok önemlidir. Adet kanaması yoğun olan kadınların hormonal destek alıp, adet dönemlerin düzenlemeleri önerilir. Aynı zamanda kanda eksik olan maddeler ve mineraller de takviye edilmelidir. Demir eksikliğinde demir, vitamin B12 eksikliğinde vitamin B12, folik asit eksikliğinde folik asit, kronik börek yetmezliğinde eritropoietin verilir. Eğer demir eksikliğine bağlı anemi yaşam kalitenizi düşürecek kadar ciddi bir boyutta ise kan nakli de tedavinin diğer seçeneklerinden biridir. Demir eksikliği tedavisinde bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar da kullanılır. Özellikle bağışıklık sisteminin alyuvarlar yapımı nı durduruğu ya da parçaladığı durumlarda bu ilaçlara başvurulur. Ayrıca kemik iliğinin hastalıklarına bağlı kansızlıklarda kemik iliği nakli de seçenekler arasındadır.

Demir eksikliği ilaçları nelerdir?
Demir eksikliği tedavisinde dengeli ve sağlıklı beslenmenin yanı sıra düzenli ilaç kullanımı başarı şansını arttırmaktadır. Demir eksikliği ilaçları aç karnına kullanılmalı ve kesinlikle süt ve süt ürünleri ile birlikte tüketilmemelidir. Vücutta yeterli demir depolanabilmesi için en az 6 ay boyunca ilaç kullanımına devam edilmelidir. Demir ilaçları doktor önderliğinde kullanılmalı ve yine doktora danışılmadan bırakılmamalıdır. Demir eksikliğinden korunmak için alınacak ilaçların yanı sıra sakatat, kırmızı et, pekmez gibi gıdalar ve C vitamini içeren besinler tüketmek de faydalıdır.

Demir eksikliğinde ne yemeli, ne yememeli?
“Demir eksikliği için ne yemeliyiz?” sorusu toplumda en çok merak edilen konulardan biridir. Demir eksikliğinden korunmak için kayısı, kuru baklagiller, taze sebze ve meyve bolca tüketilmelidir. Demir eksikliğinde ne yenmeli konusunda yapılabilecek en doğru davranışlardan biri de C vitaminini sık tüketmektir. Çünkü C vitamini demirin bağırsaklardan emilimini artırır. Demir eksikliğinde ne yenmemeli sorusu da oldukça önemlidir. Kafeinli içecekler, süt ve kepek demir emilimini azalttığı için sık tüketilmemelidir. Ayrıca B 12 vitamini alımı da demir eksikliğinde oldukça önemlidir. Çünkü B12 kırmızı kan hücrelerinin kemik iliğinde üretilmesini sağlar ve kansızlığa yol açabilir.

Demir eksikliğine ne iyi gelir;
• C vitamini demirin emilimini artırır. Bu nedenle yumurtayı portakal suyu veya domatesle, köftenin yeşil salata ile tüketilmesi demirim emilimin artırmak açısından önemlidir.
• Mayalı ekmekteki demir mayasız ekmeğe göre daha çok emilir.
• İyi pişmemiş kuru baklagiller ya da kepek ekmeği demirin emilimin azaltır.
• Posalı gıdalarla beslenme demirin emilimini azaltır.
• Gıdaları saklamakta kullandığımız alüminyum, paslanmaz çelik ve teneke de demirin emilimin azaltır.

Yemeklerle çay ve kahve Tüketmeyin!
Demir eksikliğini önelemenin bir yolu da çay ve kahveyi yemek sırasında ya da hemen sonrasından tüketmemekten geçiyor. Çay ve kahveyi mümkün olduğunca ara öğünlerde tüketmeye özen gösterin. Ayrıca çayı açık ve limonla birlikte tüketmekte fayda vardır.

Doğru besin seçimi çok önemli
Kadınların erkeklere göre demir ihtiyacı daha fazladır. 19-50 yaş arası erkeklerde günlük demir ihtiyacı ortalama 8 mg. iken kadınlarda 18 mg’dır. Bunun yanında kadınların gebelik ve emzirme döneminde bu oran 27 miligramdan 100 miligrama kadar çıkabilmektedir. Kırmızı et demir açısından zengin bir besindir ancak sanıldığının aksine kansızlığı gidermek için tek çare et tüketmek değildir. 75 gram kadar organik dana ciğeri günlük ihtiyacın yaklaşık %23’ünü karşılarken,1 bardak pişmiş ıspanak günlük demir ihtiyacının %35’ini karşılayabilmektedir.

Atıştırmalıkları demir kaynaklı seçebilirsiniz
Sağlıklı atıştırmalıklar iyi birer demir kaynağı olabilir. Türkiye’de bol miktarda bulunan organik kuru üzüm ve Antep fıstığı günlük demir ihtiyacının büyük bir kısmını giderebilir. Yarım bardak kuru üzüm ve 50 gram Antep fıstığı ile günlük demir ihtiyacının %25’i alınabilmektedir. Daha tatlı bir seçenek tercih edenler için bitter çikolata iyi bir alternatif olabilir. 25 gram bitter çikolatanın içinde günlük ihtiyacın %20’sini karşılayan demir bulunmaktadır.

Ekonomik demir deposu mercimek
Özellikle fiyatının uygun olması, Türkiye’de bolca yetişmesi ve yüksek demir içeriği ile mercimek iyi bir tercih olabilir. 1 bardak mercimek günlük demir ihtiyacının %40’tan fazlasını giderebilmektedir. Vegan ve vejetaryenler için diğer iyi bir alternatif tek hücreli mavi-yeşil alglerden olup su bitkisi spirulina olabilir. %60-70 i protein içeren spirulina bitkisi protein ve antioksidan kaynağı olmasının yanı sıra 25 gramı günlük demir ihtiyacının neredeyse yarısını karşılamaktadır. Spirulina toz şeklinde yiyecek ve içeceklere karıştırılarak tüketilebileceği gibi tablet formları da bulunmaktadır.

Demir eksikliğine iyi gelen besinler
• Kuru kayısı, kuru üzüm, kuru dut gibi kuru meyveler
• Yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, pazı)
• Fındık, fıstık ve susam
• Karaciğer, kırmızı et, tavuk ve balık eti
• Yumurta
• Pekmez ve üzüm
• Kuru baklagiller
• Yumurtayı portakal suyu ile tüketin
• Baklagilleri etle pişirin
• Her öğünde mutlaka bol yeşillik tüketin.
• Demir emilimini artırmanın önemli bir yolu bu besinleri C vitamini ile birlikte tüketmektir!
• Yumurta haşlama yerine kimi zaman menemen gibi pişirilip; yeşil, kırmızıbiber, domates ve soğanla C vitamini kazandırıldığında, demirin alımını artırılmış olur.
• Ispanak yanına yoğurt ile tüketildiğinde demir emilimi azalmaktadır. Ispanağın yumurta ile pişirilmesi ise biyoyararlılığını artırır.
• Kurubaklagil ve tahıllı yemekler; yanında mutlaka bol maydanozlu, marullu, domates ve limonlu salata ile tüketildiğinde, tahıl ve baklagillerin içindeki demir daha fazla emilir. Ayrıca bu besinler kıyma, parça et ya da tavukla pişirildiğinde demir alımı artmaktadır.
• Demir eksikliği ileri boyutta olan kişiler; süt, yoğurt ve ayran gibi kalsiyum içeren gıdaları yemeklerin yanına değil, ara öğünlerde tüketmelidir. Çünkü kalsiyumun demirin emilimini yavaşlatma özelliği vardır.
• Kahvaltılarda 1- 2 tatlı kaşığı kadar pekmez günlük demir ihtiyacının çoğunu karşılamaktadır. Özellikle keçiboynuzu pekmezi demir yüksek demir içerir.
• Ara öğünlerde; kuru meyvelerden kayısı, dut ve kuru üzüm, günlük demir alımına katkıda bulunur.

 

Makalemizi emojilerle desteklemeyi ve yorum yapmayı unutmayınız.


Yorumlar (0)

Henüz yorum yapılmamış. İlk Yorumu Yapan Sen Ol!

Henüz yorum yapılmamış. İlk Yorumu Yapan Sen Ol!

Henüz yorum yapılmamış. İlk Yorumu Yapan Sen Ol!

Sizin için Seçtiklerimiz:

Bitki Bazlı Beslenme Sağlıklı Olmak İçin Yeterli mi?
Bitki Bazlı Beslenme Sağlıklı Olmak İçin Yeterli mi?

İnsan bilincinin yükselmeye başladığı bu dönemde, ister istemez beslenme şeklimiz de değişti. Kimi gönüllü olarak, kimi intolerans sorunlarından dolayı kimi de yeni doğan bebeği üzerinden bitki bazlı beslenmeyi yaşam biçimi haline dönüştürmeye başladı. “Besin takviyesi almak gerekiyor mu?” sorusu is

İnsan bilincinin yükselmeye başladığı bu dönemde, ister istemez beslenme şeklimiz de değişti. Kimi gönüllü olarak, kimi ...

Zihinsel Sağlığınız İçin Faydalı 5 Ev Bitkisi
Zihinsel Sağlığınız İçin Faydalı 5 Ev Bitkisi

Bir evin estetiğini güzelleştirmenin yanı sıra, çalışmalar yeşilliklerle çevrili olmanın çevredeki havayı temizlemede, iyi hissetmekte ve yaşamınızı iyileştirmede yardımcı olabileceğini göstermektedir.

Bir evin estetiğini güzelleştirmenin yanı sıra, çalışmalar yeşilliklerle çevrili olmanın çevredeki havayı temizlemede, i...

Biberiye Yağının Migrene Faydaları
Biberiye Yağının Migrene Faydaları

Biberiye hoş kokulu, doğal ilaç kaynaklarından biridir. Biberiye baş ağrısı, kilo verme, kanser, sinüzit, yüksek tansiyon, uykusuzluk ve yorgunluğa iyi gelir. Bu bitki Akdeniz Bölgesinde yetişir.

Biberiye hoş kokulu, doğal ilaç kaynaklarından biridir. Biberiye baş ağrısı, kilo verme, kanser, sinüzit, yüksek tansiyo...